تفاوت اسپات، فیوچرز و معاملات تعهدی — سه محصول، نه دو تا
در صرافی ایرانی تبی میبینید به اسم «تعهدی» و در مقالههای ترجمهشده میخوانید «فیوچرز». خیلیها فرض میکنند این دو یک چیزند و یکیشان فقط اسم فارسی دیگری است. نیستند — و تفاوتشان جایی خودش را نشان میدهد که دیگر دیر است: وقتی موقعیت باز است و شما نمیدانید تا کِی باز میماند و بابت باز نگهداشتنش چه چیزی از حسابتان کم میشود. این صفحه هر سه محصول را کنار هم میگذارد.
- ۱فقط در اسپات مالک دارایی میشوید و میتوانید برداشتش کنید.
- ۲هزینهی فاندینگ به صرافی نمیرسد به طرف مقابل معامله میرسد.
- ۳مدل تعهدی وام نیست وکالت است، و اعتبارش روزانه تمدید میشود.
پاسخ کوتاه
در اسپات دارایی را میخرید و مالکش میشوید؛ میتوانید برداشتش کنید و ببریدش. در فیوچرز و تعهدی مالک دارایی نیستید — یک قرارداد یا یک وکالت دارید که سود و زیانش از حرکت قیمت میآید.
و این دو تای آخر هم با هم فرق دارند. قرارداد دائمی تاریخ انقضا ندارد و هزینهی نگهداشتنش نرخ فاندینگ است که بین خود معاملهگرها جابهجا میشود. مدل تعهدی صرافیهای ایرانی روی وکالت بنا شده، اعتبار موقعیتش روزانه تمدید میشود و سقف زمانی دارد. یعنی سه ساعتِ متفاوت و سه هزینهی متفاوت.
اسپات: چیزی که میخرید مال شماست
اسپات سادهترین حالت است و دقیقاً همان چیزی که اسمش میگوید: خرید و فروش خودِ دارایی با تسویهی فوری. پول میدهید، دارایی را میگیرید، و معامله همانجا تمام میشود. چیزی باز نمیماند که بعداً لازم باشد بسته شود.
تسویهی فوری یعنی معامله بعد از خودش کاری با شما ندارد
این نکته بیشتر از آنکه به نظر برسد اهمیت دارد. در اسپات، بعد از اینکه معامله انجام شد هیچ ساعتی در پسزمینه کار نمیکند: نه تاریخی هست که برسد، نه هزینهای که هر چند وقت یکبار از حسابتان کم شود، نه نسبتی که اگر بازار برخلاف شما رفت موقعیت را ببندد. چیزی که خریدهاید سرِ جایش میماند، هرچقدر هم قیمتش بالا و پایین برود.
هزینهی اسپات هم یکباره است: کارمزد معامله در لحظهی خرید و در لحظهی فروش، بهعلاوهی اسپرد. اینکه این دو دقیقاً چطور روی هزینهی واقعی خریدتان مینشینند در کارمزد و اسپرد باز شده و برای یک خرید مشخص میتوانید با ابزار هزینهی واقعی خرید حسابش کنید.
تنها حالتی که میتوانید دارایی را به کیف پول خودتان ببرید
این مرزِ اصلی بین اسپات و آن دو تای دیگر است. وقتی در اسپات بیتکوین میخرید، آن بیتکوین وجود دارد و میتوانید درخواست برداشت بدهید و به کیف پول شخصی خودتان منتقلش کنید. در فیوچرز و تعهدی چنین چیزی معنا ندارد، چون داراییای در کار نیست که منتقل شود؛ آنچه دارید یک موقعیت باز در سیستم همان صرافی است.
یک قید لازم: «مالک شدن» در اسپات به این معنا نیست که تا وقتی دارایی روی صرافی است هیچ ریسکی ندارید. تا زمانی که برداشت نکردهاید، دسترسی شما به دارایی از طریق همان صرافی است و ریسک نگهداری روی صرافی سر جای خودش باقی است — این ریسک در ریسک ارز دیجیتال برای تازهکار توضیح داده شده. تفاوت این است که در اسپات امکان بیرون بردن وجود دارد و در آن دو تای دیگر اصلاً وجود ندارد.
فیوچرز: قرارداد، نه دارایی
فیوچرز یک قرارداد است که ارزشش را از قیمت یک دارایی میگیرد، بدون اینکه خود دارایی جابهجا شود. شما روی حرکت قیمت موقعیت میگیرید؛ سود و زیانتان از اختلاف قیمت باز شدن و بسته شدن آن موقعیت درمیآید.
قرارداد دائمی در برابر قراردادی که انقضا دارد
اینجا یک تفکیک هست که در متنهای فارسی معمولاً از قلم میافتد. فیوچرز سنتی تاریخ سررسید دارد: قرارداد در تاریخ مشخصی تسویه میشود، چه شما بخواهید چه نخواهید. ولی چیزی که در بیشتر صرافیهای رمزارز میبینید قرارداد دائمی است و مستندات بایننس صریح میگوید این قراردادها تاریخ انقضا و تعهد تسویه ندارند و میشود موقعیت را بهطور نامحدود نگه داشت، مگر اینکه لیکویید شود یا خودتان ببندیدش.
«نامحدود» اینجا کلمهی گمراهکنندهای است اگر بقیهی جمله را نخوانید. قرارداد از نظر زمانی سررسید ندارد، ولی این به معنای رایگان بودن نگهداشتن نیست — و به معنای این هم نیست که چیزی نمیتواند آن را زودتر ببندد.
نرخ فاندینگ: هزینهای که بین معاملهگرها جابهجا میشود
چون قرارداد دائمی سررسید ندارد، به سازوکاری نیاز دارد که قیمتش را به قیمت بازار نزدیک نگه دارد. آن سازوکار نرخ فاندینگ است: در فاصلههای زمانی مشخص، بین دارندگان موقعیتهای مخالف پرداختی رد و بدل میشود.
مستندات بایننس این را بیابهام مینویسد: بایننس روی پرداختهای فاندینگ کارمزدی نمیگیرد و این پرداختها مستقیماً بین معاملهگرانی که موقعیتهای مخالف دارند منتقل میشود. یعنی گاهی شما پرداخت میکنید و گاهی دریافت — بسته به اینکه در کدام سمت بازار باشید.
نکتهی عملیاش این است که فاندینگ فقط وقتی به شما میخورد که در لحظهی تسویه موقعیت باز داشته باشید. تسویه در بازههای از پیش تعیینشده انجام میشود؛ عدد این بازه و خود نرخ در مستندات هر صرافی نوشته شده و ثابت هم نیست، پس در این صفحه نقلش نمیکنیم. آنچه ثابت است مکانیزم است: هزینهی نگهداشتن، دورهای است و به کارمزد معامله ربطی ندارد.
فیوچرز معمولاً با اهرم استفاده میشود و اهرم است که فاصله تا لیکویید شدن را کوتاه میکند. مکانیزم اهرم، وجه تضمین و لیکویید موضوع این صفحه نیست و مقالهی جداگانهی خودش را دارد؛ اینجا فقط همینقدر لازم است بدانید که در هر دو محصولِ غیراسپات، امکان بسته شدن اجباری موقعیت وجود دارد.
معاملات تعهدی — چیزی که در صرافی ایرانی میبینید
حالا میرسیم به تبی که در صرافیهای ایرانی میبینید. «معاملات تعهدی» ترجمهی «فیوچرز» نیست؛ یک محصول با ساختار حقوقی متفاوت است و برای همین رفتارش هم متفاوت است. آنچه در ادامه میآید از راهنمای رسمی نوبیتکس درآمده — یعنی سند دستاولِ خودِ همان محصول. مدل صرافیهای دیگر میتواند در جزئیات فرق کند و مرجعش راهنمای همان صرافی است.
مدل وکالت، نه قرض: بهره و وام در کار نیست
راهنمای نوبیتکس این را صریح میگوید: در معاملات تعهدی این صرافی بهره، وام و قرض وجود ندارد و قراردادها در قالب وکالت خرید و فروش تعریف شدهاند. این تفاوت فقط حقوقی و روی کاغذ نیست؛ توضیح میدهد چرا سازوکارهای بعدی اینشکلیاند — چون شما چیزی قرض نگرفتهاید که بابتش بهره بدهید، بلکه وکالتی گرفتهاید که اعتبار زمانی دارد.
اعتبار موقعیت و تمدید روزانه
این مهمترین چیزی است که کسی که از مقالههای فیوچرز جهانی آمده انتظارش را ندارد. طبق همان راهنما، معاملهی تعهدی تا پایان همان روزی که آغاز میشود معتبر است و اگر تا آن موقع بسته نشود، موقعیت بهصورت خودکار تمدید میشود.
و تمدید مجانی نیست — کارمزد تمدید دارد که به تناسب وجه تضمین حساب میشود. یعنی هزینهی نگهداشتن در این مدل یک کارمزد روزانه به خودِ صرافی است، نه پرداختی بین معاملهگرها. عددش را از جدول کارمزدهای همان صرافی بگیرید؛ اینجا نقل نمیشود چون تغییر میکند.
سقف زمانی و اینکه آخرش چه میشود
تمدید خودکار بینهایت ادامه پیدا نمیکند. راهنمای نوبیتکس میگوید تمدید موقعیت تا سقف مشخصی از روزها ادامه دارد و بعد از آن موقعیت بسته میشود. عدد این سقف را در همان راهنما ببینید — نکتهی این بخش خود عدد نیست، این است که سقفی وجود دارد.
پس اگر با این تصور وارد شدهاید که «موقعیت را باز میگذارم تا هر وقت بازار برگردد»، این تصور در مدل تعهدی درست نیست. یک تاریخ پایان هست، حتی اگر آن را انتخاب نکرده باشید.
استخر مشارکت — طرف مقابل شما کیست
در مدل تعهدی، داراییای که شما با آن معامله میکنید از استخر دارایی وکالتدهندهها میآید: کاربرانی که داراییشان را در اختیار این استخر گذاشتهاند و پاداششان به نسبت سهمشان توزیع میشود. یعنی طرف مقابل شما نه صرافی است و نه یک معاملهگر مشخص در سمت دیگر بازار، بلکه استخری از وکالتدهندههاست.
و بسته شدن اجباری هم اینجا وجود دارد، فقط با ادبیات دیگری: راهنما از «نسبت تعهد» حرف میزند و میگوید وقتی این نسبت به حد مشخصی برسد لیکویید شدن بهصورت خودکار انجام میشود، با یک هشدار پیش از آن. اسم و عددش با فیوچرز فرق دارد، ولی اتفاقی که میافتد از جنس همان است.
جدول: سه محصول کنار هم
در این جدول عمداً هیچ عددی نیست — نه درصد کارمزد، نه سقف اهرم، نه نسبت دقیق بسته شدن. این عددها بین صرافیها فرق میکنند و مرتب عوض میشوند. جدول ساختار را نشان میدهد؛ برای عدد باید به راهنمای همان صرافی بروید.
| اسپات | فیوچرز دائمی | تعهدی (مدل صرافی ایرانی) | |
|---|---|---|---|
| مالک دارایی میشوید؟ | بله | خیر | خیر |
| قابل برداشت به کیف پول؟ | بله | خیر | خیر |
| انقضا | ندارد | ندارد | اعتبار روزانه، سقف زمانی دارد |
| هزینهی نگهداشتن | ندارد | نرخ فاندینگ، دورهای | کارمزد تمدید، روزانه |
| هزینه به چه کسی میرسد | — | به طرف مقابل معامله | به صرافی، بهعلاوهی سهم استخر |
| ساختار | خرید و فروش | قرارداد | وکالت — بدون بهره و وام |
| بستهشدن اجباری | ندارد | لیکویید | لیکویید در نسبت تعهد مشخص |
سطر «هزینه به چه کسی میرسد» را جدی بگیرید. در فیوچرز، فاندینگ درآمد صرافی نیست و بسته به سمت بازار میتواند به نفع شما هم باشد. در مدل تعهدی، کارمزد تمدید هزینهای است که در هر حال میپردازید. این دو را با هم یکی گرفتن، بودجهبندی هزینهی یک موقعیتِ چندروزه را از پایه خراب میکند.
سه سوالی که قبل از زدن هر دکمه باید پیدا کنید
اسم محصولها بین صرافیها یکسان نیست و همین باعث بیشتر سوءتفاهمهاست. بهجای اعتماد به اسم، این سه چیز را در مستندات همان صرافی پیدا کنید. هر سهشان معمولاً در صفحهی راهنما یا جدول کارمزد نوشته شدهاند.
- این موقعیت انقضا دارد؟
اگر جواب «ندارد» است، احتمالاً با قرارداد دائمی طرفید. اگر جواب چیزی از جنس «تا پایان روز، با تمدید خودکار تا سقف مشخص» است، مدل تعهدی است. این یک تفاوت بنیادی است، نه یک جزئیات ریز — تعیین میکند برنامهی چندروزهی شما اصلاً شدنی هست یا نه.
- هزینهی نگهداشتن چیست و هر چند وقت کسر میشود؟
دنبال کارمزد معامله نگردید؛ دنبال چیزی بگردید که فقط بهخاطر باز ماندن موقعیت کم میشود. اسمش یا نرخ فاندینگ است یا کارمزد تمدید. اینکه هر چند وقت یکبار تسویه میشود بهاندازهی خود عددش مهم است.
- در چه نسبتی بسته میشود؟
هر محصولِ غیراسپات یک آستانه دارد که در آن موقعیت بهاجبار بسته میشود. اسمش ممکن است لیکویید، نسبت تعهد یا چیز دیگری باشد. اینکه آستانهاش چند است و آیا قبلش هشدار میدهد یا نه، در راهنمای همان صرافی نوشته شده است.
این تفاوتها کجای حساب شما مینشینند
سه تفاوتی که خواندید انتزاعی نیستند؛ هر کدام یک انتظار غلط رایج را میسازند.
انتظار زمانی. کسی که از متنهای فیوچرز جهانی آمده، یاد گرفته که موقعیت را میشود نامحدود نگه داشت. اگر همان انتظار را به تب تعهدی بیاورد، با تمدید روزانه و سقف زمانی روبهرو میشود که در برنامهاش نبودهاند.
انتظار هزینه. کسی که فقط کارمزد معامله را دیده، هزینهی باز نگهداشتن را صفر فرض میکند. در هر دو محصول غیراسپات این فرض غلط است؛ فقط ساز و کارش فرق میکند — یکی دورهای و بین معاملهگرها، دیگری روزانه و به صرافی.
انتظار مالکیت. کسی که فکر میکند در فیوچرز «بیتکوین خریده»، وقتی دنبال دکمهی برداشت میگردد چیزی پیدا نمیکند. داراییای وجود ندارد که برداشت شود.
این صفحه نمیگوید کدامیک از این سه برای شما مناسب است. تفاوتها را میگوید و انتخاب با خود شماست؛ ولی انتخابی که با اطلاعات غلط انجام شود، انتخاب نیست. اگر میخواهید بدانید همین سفارشها در هر کدام از این تبها چطور ثبت میشوند، انواع سفارش در صرافی همان فرم را باز کرده است. برای مقایسهی خود صرافیها هم صفحهی صرافیها جای این کار است.
اشتباههای رایج
یکی قرارداد است و دیگری وکالت. راهنمای نوبیتکس صریح میگوید در مدل تعهدی بهره، وام و قرض وجود ندارد و قرارداد در قالب وکالت خرید و فروش تعریف شده — ساختاری که در قرارداد دائمی وجود ندارد.
در قرارداد دائمی سررسید نیست، ولی در مدل تعهدی اعتبار موقعیت روزانه است و تمدید خودکار سقف دارد. اگر نقشهتان نگهداشتن چندهفتهای است، اول باید بدانید کدام محصول جلویتان است.
مستندات بایننس میگوید روی پرداختهای فاندینگ کارمزدی گرفته نمیشود و این پرداختها مستقیم بین معاملهگرهای دو طرف جابهجا میشوند. بسته به سمتی که در بازار گرفتهاید، ممکن است دریافتکننده باشید نه پرداختکننده.
در این دو محصول داراییای منتقل نشده که بشود برداشتش کرد. اگر هدفتان بردن دارایی به کیف پول شخصی است، تنها راهش اسپات است.
کارمزد معامله یکبار موقع باز و بسته شدن حساب میشود؛ هزینهی نگهداشتن تا وقتی موقعیت باز است ادامه دارد. برای موقعیتی که چند روز باز میماند، همین دومی است که تفاوت را میسازد.
آنچه در این صفحه آمد از راهنمای رسمی یک صرافی مشخص نقل شده است. اسم محصول در جای دیگر ممکن است همان باشد ولی جزئیات — سقف زمانی، ساختار کارمزد تمدید، آستانهی بسته شدن — فرق کند. مرجع، راهنمای همان صرافی است.
سوالهای پرتکرار
معاملات تعهدی چیست؟
محصولی است که در آن بدون مالک شدن دارایی، روی حرکت قیمت موقعیت میگیرید. طبق راهنمای رسمی نوبیتکس، ساختارش وکالت خرید و فروش است و بهره، وام و قرض در آن وجود ندارد. موقعیت تا پایان همان روز معتبر است و بعد بهصورت خودکار تمدید میشود، تا سقف زمانی مشخصی که در همان راهنما آمده است.
تفاوت معاملات تعهدی با فیوچرز چیست؟
سه تفاوت اصلی: ساختار (وکالت در برابر قرارداد)، زمان (اعتبار روزانه با سقف مشخص در برابر قرارداد دائمی بدون سررسید) و هزینهی نگهداشتن (کارمزد تمدید روزانه به صرافی در برابر نرخ فاندینگ دورهای که بین معاملهگرها جابهجا میشود). در هر دو، مالک دارایی نمیشوید و امکان بسته شدن اجباری موقعیت وجود دارد.
در فیوچرز واقعاً بیتکوین میخرم؟
خیر. آنچه دارید یک قرارداد است که ارزشش را از قیمت بیتکوین میگیرد، نه خود بیتکوین. برای همین هم امکان برداشت به کیف پول شخصی وجود ندارد. تنها حالتی که دارایی واقعاً به شما تعلق میگیرد و میتوانید منتقلش کنید، اسپات است.
نرخ فاندینگ را صرافی برمیدارد؟
طبق مستندات بایننس، خیر: روی پرداختهای فاندینگ کارمزدی گرفته نمیشود و این پرداختها مستقیماً بین معاملهگرانی که موقعیتهای مخالف دارند منتقل میشود. تسویه در بازههای از پیش تعیینشده انجام میشود و فقط به موقعیتهایی میخورد که در آن لحظه باز باشند.
معاملات تعهدی وام است و بهره دارد؟
راهنمای نوبیتکس میگوید در معاملات تعهدی این صرافی بهره، وام و قرض وجود ندارد و قراردادها در قالب وکالت خرید و فروش تعریف شدهاند. هزینهای که میپردازید کارمزد تمدید موقعیت است، نه بهره. برای صرافی دیگر باید همین موضوع را در راهنمای خودش بررسی کنید.
کدامیک از این سه برای من مناسب است؟
این صفحه هیچکدام را توصیه یا رد نمیکند. آنچه میتوانید انجام دهید این است که قبل از باز کردن هر موقعیت، سه چیز را در مستندات همان صرافی پیدا کنید: انقضا دارد یا نه، هزینهی نگهداشتنش چیست و هر چند وقت کسر میشود، و در چه نسبتی بهاجبار بسته میشود.
منابع
- راهنمای معاملات تعهدی نوبیتکس نبودِ بهره و وام و قرض و تعریف قرارداد در قالب وکالت خرید و فروش، اعتبار موقعیت تا پایان روز و تمدید خودکار، سقف زمانی تمدید، استخر دارایی وکالتدهندهها، کارمزد تمدید و بسته شدن خودکار در نسبت تعهد مشخص
- Binance Support — Introduction to Binance Futures Funding Rates نبودِ تاریخ انقضا و تعهد تسویه در قرارداد دائمی، انتقال مستقیم پرداختهای فاندینگ بین معاملهگران با موقعیتهای مخالف، و نگرفتن کارمزد از این پرداختها توسط صرافی
سلب مسئولیت: این مطلب آموزشی است و توصیه مالی یا سرمایهگذاری محسوب نمیشود. این صفحه هیچکدام از این سه محصول را توصیه یا رد نمیکند و دربارهی زمان ورود و خروج حرفی نمیزند. معامله با محصولاتی که موقعیت باز میسازند ریسک از دست دادن سرمایه دارد و آشنایی با مکانیزم، این ریسک را حذف نمیکند.