انواع سفارش در صرافی ارز دیجیتال — هر دکمه دقیقاً چه میکند؟
اولین باری که از «خرید آسان» به بازار حرفه‌ای می‌روی، یک دکمه تبدیل میشود به فرمی با چند تب و چند فیلد. این صفحه توضیح می‌دهد هر سفارش چه چیزی را تضمین میکند، چه چیزی را تضمین نمی‌کند، و چرا انتخابت روی کارمزدی که می‌پردازی اثر می‌گذارد.
- ۱مارکت اجرا را تضمین میکند قیمت را نه.
- ۲لیمیت قیمت را تضمین میکند اجرا را نه.
- ۳سفارشی که فوراً اجرا شود تیکر است سفارشی که بنشیند، میکر.
پاسخ کوتاه
سفارش مارکت یعنی «همین حالا، به هر قیمتی که در دفتر هست». سفارش لیمیت یعنی «فقط با این قیمت یا بهتر، حتی اگر هیچ‌وقت نرسد». هر کدام یک چیز را تضمین می‌کنند و یک چیز را رها می‌کنند: مارکت اجرا را تضمین میکند و قیمت را نه، لیمیت قیمت را تضمین میکند و اجرا را نه.
تفاوتشان فقط سرعت نیست. سفارشی که فوراً اجرا میشود چیزی را از دفتر سفارش برمی‌دارد و سفارشی که می‌نشیند چیزی به آن اضافه میکند، و صرافی‌ها برای این دو حالت دو کارمزد متفاوت می‌گیرند. سفارشهای استاپ هم لایه‌ی سومی‌اند: خودشان معامله نیستند، شرطی‌اند که وقتی فعال شود یکی از دو نوع بالا را می‌سازد.
دفتر سفارش در سی ثانیه
بدون این بخش، بقیه‌ی مقاله فقط فهرستی از اسم‌هاست. در بازار حرفه‌ای، تو با صرافی معامله نمی‌کنی؛ با آدم دیگری معامله می‌کنی که سفارشش از قبل ثبت شده است. جایی که این سفارش‌ها جمع می‌شوند دفتر سفارش نام دارد، و مستندات کراکن تعریف صریحی از آن می‌دهد: دفتر سفارش از تمام سفارشهای لیمیتِ معامله‌گرها برای همان جفت‌ارز تشکیل شده است.
دو طرف دارد. یک طرف خریدارهایی که گفته‌اند حاضرند تا فلان قیمت بخرند، طرف دیگر فروشنده‌هایی که گفته‌اند از فلان قیمت به بالا می‌فروشند. بین بالاترین پیشنهاد خرید و پایین‌ترین پیشنهاد فروش یک فاصله میماند که به آن اسپرد می‌گویند؛ خودِ اسپرد و اینکه چطور روی هزینه‌ی واقعی خریدت می‌نشیند در کارمزد و اسپرد باز شده است.
مستندات کراکن این را یکی از اشتباه‌های رایج می‌داند: خیلی‌ها فکر می‌کنند قیمتی که روی صفحه می‌بینند همان قیمتی است که با سفارش مارکت نصیبشان میشود. دفتر سفارش می‌تواند از آخرین معامله تا این لحظه به‌شدت عوض شده باشد، و در جفت‌ارزهای کم‌معامله این تفاوت بزرگ‌تر است.
سفارش مارکت: سریع، ولی قیمتش تضمین نیست
سفارش مارکت طوری طراحی شده که فوراً اجرا شود. کاری که میکند ساده است: به بهترین قیمت موجود در دفتر می‌خرد یا می‌فروشد، هر چه که آن قیمت باشد. داری می‌گویی «قیمت مهم نیست، اجرا مهم است».
عیبش دقیقاً همان‌جاست. مستندات کراکن صریح میگوید که با سفارش مارکت قیمتی که می‌خواستی تضمین نمیشود و همه‌چیز به آنچه در لحظه‌ی اجرا در دفتر موجود است بستگی دارد. اگر سفارشت بزرگ‌تر از حجم موجود در بهترین قیمت باشد، بقیه‌اش از سطرهای بعدی دفتر پر میشود که قیمت بدتری دارند. نتیجه‌اش همان چیزی است که به آن لغزش قیمت می‌گویند. این لغزش در ساعت‌های کم‌حجم سشن‌های معاملاتی به وقت ایران بیشتر است.
یک حالت دیگر هم هست که کاربر تازه‌کار را گیج میکند: سفارش مارکتی که اصلاً لغو میشود. مستندات کراکن میگوید اگر سفارشهای مارکتت لغو شدند، جزئیات سفارش را ببین؛ ممکن است سازوکار محافظت قیمتی جلویش را گرفته باشد. این سازوکار برای همین وجود دارد: جلوی اجرای بخشی از سفارش را با قیمت‌های خیلی دور میگیرد. اسم و رفتار دقیقش بین صرافی‌ها فرق میکند و در بعضی‌ها اصلاً وجود ندارد.
سفارش لیمیت: قیمتش تضمین است، اجرایش نه
در سفارش لیمیت قیمت را خودت تعیین می‌کنی. مزیتش را مستندات کراکن این‌طور میگوید: سفارش لیمیت تضمین میکند قیمتی بدتر از آنچه مشخص کرده‌ای نگیری. گاهی حتی بهتر پر میشود، بسته به اینکه بازار چطور حرکت کند. عیبش هم در همان سند آمده: هیچ تضمینی نیست که سفارش کامل (یا اصلاً) اجرا شود.
چرا سفارش لیمیتت پر نشد
این پرتکرارترین سوال کسی است که تازه از خرید آسان به بازار حرفه‌ای آمده، و در بیشتر متن‌های فارسی جوابش را پیدا نمی‌کنی. جواب یکی نیست؛ چهار حالت متفاوت است که هر کدام مکانیزم خودش را دارد.
- قیمت اصلاً به عدد تو نرسید
ساده‌ترین حالت. سفارشت در دفتر نشسته و منتظر است. تا وقتی طرف مقابلی حاضر نشود با آن قیمت معامله کند، همان‌جا میماند؛ روزها هم ممکن است بماند.
- قیمت لمس کرد و برگشت
روی نمودار می‌بینی که قیمت به عدد تو رسیده، ولی سفارشت پر نشده. سفارش تو تنها سفارش در آن قیمت نیست؛ در همان لحظه سفارشهای دیگری هم با همان قیمت در دفتر بوده‌اند و حجمی که واقعاً معامله شد کفاف همه‌شان را نداده. نمودار فقط میگوید معاملهای در آن قیمت انجام شده، نه اینکه چقدر.
- سفارش نصفه پر شد
بخشی از حجم تو معامله شده و باقیاش هنوز در دفتر باز است. این حالت عادی است و خطا نیست؛ ولی اگر انتظار «همه یا هیچ» داشته باشی، گیج‌کننده است.
- برعکسش: فوراً پر شد، در حالی که نمی‌خواستی
این‌جا مکانیزم مهمی هست. کراکن می‌نویسد سفارش خرید لیمیت فقط وقتی در دفتر ثبت میشود که قیمتش پایین‌تر از قیمت بازار باشد، و سفارش فروش لیمیت فقط وقتی که قیمتش بالاتر باشد. اگر قیمتی که وارد کرده‌ای با این قاعده نخواند، سفارش در دفتر نمی‌نشیند و بلافاصله مثل یک سفارش مارکت اجرا میشود.
حالت چهارم بیشترین هزینه را دارد، چون هم انتظارت را به‌هم می‌زند و هم (همان‌طور که در بخش بعد می‌بینی) کارمزد گران‌تری برایت می‌سازد.
بعضی صرافی‌ها گزینه‌ای دارند که دقیقاً برای همین حالت ساخته شده: سفارش را فقط در صورتی ثبت میکند که در سمت درست دفتر بنشیند، وگرنه هیچ سفارشی ثبت نمیشود و کلاً لغو میشود. مستندات کراکن این گزینه را توضیح می‌دهد و در همان مستندات آمده که در زمان نگارش آن سند، این گزینه در کراکن فقط روی دو نوع سفارش شرطی در دسترس است. اینکه صرافی تو چنین گزینه‌ای دارد یا نه و اسمش چیست، چیزی است که فقط از مستندات خود همان صرافی درمی‌آید.
میکر و تیکر: همان تفاوتی که روی کارمزد می‌نشیند
تا این‌جا دو نوع رفتار دیدی: سفارشی که در دفتر می‌نشیند و منتظر میماند، و سفارشی که چیزی را از دفتر برمی‌دارد. صرافی‌ها همین دو رفتار را با دو کارمزد متفاوت حساب می‌کنند و مستندات کراکن مرزش را دقیق تعریف کرده است: سفارشی که بلافاصله با سفارش مقابلِ موجود در دفتر جفت نشود کارمزد میکر میگیرد، و سفارشی که بلافاصله جفت شود کارمزد تیکر.
سه نتیجه‌ی مستقیم از همان سند، که معمولاً در متن‌های فارسی جدا از هم گفته می‌شوند:
- همهی سفارشهای مارکت فوراً اجرا می‌شوند، پس همیشه تیکرند.
- سفارشهای شرطی‌ای که بهصورت مارکت اجرا می‌شوند (مثل استاپلاس و تیک‌پرافیت) هم در همان دسته‌اند.
- سفارش لیمیت هم می‌تواند فوراً اجرا شود و در آن صورت تیکر حساب میشود. یعنی «لیمیت گذاشتم» به‌خودی‌خود یعنی کارمزد میکر نیست.
تصمیم تو این است که کدام تب را بزنی؛ اینکه کدام کارمزد به تو بخورد از این می‌آید که سفارشت در دفتر نشست یا از دفتر برداشت. برای همین است که یک سفارش لیمیتِ بدجاگذاشته می‌تواند هم قیمت نامطلوب بدهد و هم کارمزد گران‌تر.
در این صفحه هیچ درصد کارمزدی نقل نشده. این عددها بین صرافی‌ها و بین سطح‌های حجمی فرق می‌کنند و مرتب عوض می‌شوند؛ نقل‌کردنشان در یک متن آموزشی یعنی ساختن اطلاعاتی که چند ماه بعد غلط است. برای دیدن اثر واقعی‌شان روی یک خرید مشخص، ابزار هزینه‌ی واقعی خرید و برای فهمیدن خود مفهوم، کارمزد و اسپرد.
سفارش استاپلاس و چیزی که تضمین نمی‌کند
استاپلاس خودش یک معامله نیست؛ یک شرط است. یک قیمت مشخص می‌کنی و می‌گویی «اگر بازار به این‌جا رسید، وارد عمل شو». مستندات کراکن رفتار بعدش را بی‌ابهام توضیح می‌دهد: وقتی قیمت به قیمت استاپ برسد، سفارش فوراً بهصورت یک سفارش مارکت اجرا میشود و کارمزد تیکر میگیرد.
و چون مارکت است، همهی چیزهایی که در بخش مارکت خواندی دربارهاش صدق میکند. همان سند این را صریح می‌نویسد: چون در لحظه‌ی فعال شدن یک سفارش مارکت ساخته میشود، ممکن است سفارشت در فروش پایین‌تر از قیمت استاپ و در خرید بالاتر از آن پر شود. جمله‌ی بعدی‌اش مهم‌تر است: در بازارهایی با نوسان زیاد و نقدشوندگی نسبتاً کم، مثل بازار رمزارز، محتمل است که قیمت اجرا بهطور معناداری بدتر از قیمت استاپ باشد.
این همان توهمی است که پشت اسمش پنهان شده. «حد ضرر» به گوش می‌آید که یعنی ضررت دقیقاً همان‌جا متوقف میشود. چیزی که واقعاً تضمین میشود این است که در آن قیمت یک سفارش مارکت ساخته شود؛ نتیجه‌اش را دفتر سفارش در همان لحظه تعیین میکند.
یک نکته‌ی عملی هم هست که در نتایج فارسی تقریباً دیده نمیشود: مستندات کراکن تأکید میکند سفارش استاپلاس بهطور پیش‌فرض به یک پوزیشن مشخص گره نخورده و یک سفارش مستقل است. یعنی اگر پوزیشن را از راه دیگری ببندی، باید خود سفارش استاپ را هم دستی لغو کنی؛ وگرنه بعداً ممکن است فعال شود و معاملهای بسازد که اصلاً نمی‌خواستی.
اینکه حد ضرر را کجا بگذاری، چقدر فاصله بدهی و چه نسبتی از حساب را درگیر کنی موضوع این صفحه نیست؛ رابطه‌ی این سه در مدیریت ریسک در ترید آمده. این‌جا فقط مکانیزم دکمه توضیح داده میشود.
استاپلیمیت: تفاوتش با استاپلاس در یک جمله
در استاپلاس، وقتی شرط فعال شد یک سفارش مارکت ساخته میشود. در استاپلیمیت، وقتی شرط فعال شد یک سفارش لیمیت ساخته میشود. تمام تفاوت همین است، و همهی پیامدهایش از همین یک کلمه می‌آید.
برای همین این نوع سفارش دو قیمت میخواهد. مستندات کراکن هر دو را تعریف میکند: قیمت ماشه، همان قیمتی که سفارش با رسیدن به آن فعال میشود؛ و قیمت لیمیت، قیمتی که می‌خواهی سفارشت با آن یا بهتر از آن پر شود.
یعنی این نوع سفارش جلوی همان چیزی را میگیرد که استاپلاس نمی‌گرفت: اجرا با قیمتی خیلی بدتر از انتظار. ولی در ازایش ریسک دیگری برمی‌دارد و خودِ مستندات کراکن آن را صریح می‌نویسد: اگر بازار خیلی سریع پایین برود، این خطر هست که سفارش لیمیت اصلاً پر نشود. آن وقت هم قیمتت را نگرفته‌ای و هم از معامله خارج نشده‌ای.
همان قید استقلال از پوزیشن این‌جا هم برقرار است: مستندات کراکن میگوید سفارش استاپلیمیت هم بهطور خودکار به پوزیشن گره نخورده و اگر پوزیشن را جور دیگری بستی باید دستی لغوش کنی.
استاپلاس اجرا را محتمل‌تر میکند و قیمت را رها میکند. استاپلیمیت قیمت را نگه می‌دارد و اجرا را رها میکند. این یک انتخاب بین دو ریسک است و نسخه‌ی بهترِ استاپلاس به حساب نمی‌آید.
سفارش‌هایی که همه‌جا نیستند
چهار نوع بالا تقریباً در هر صرافی حرفه‌ای هستند. چند نوع دیگر هم می‌بینی که فراگیر نیستند و رفتارشان بین پلتفرم‌ها یکسان نیست:
- تیک‌پرافیت: قرینه‌ی استاپلاس در جهت سود؛ در کراکن هم مثل استاپلاس وقتی بهصورت مارکت اجرا شود کارمزد تیکر میگیرد.
- او‌سی‌او: دو سفارش که به هم بسته‌اند و اجرای یکی دیگری را لغو میکند.
- تریلینگ استاپ: سفارش استاپی که قیمت ماشه‌اش با حرکت بازار جابه‌جا میشود.
- فقط ثبت در دفتر: همان گزینه‌ای که در بخش لیمیت گفته شد.
اسم‌ها را جدی نگیر، رفتارها را جدی بگیر. دو صرافی ممکن است یک اسم را برای دو رفتار متفاوت به کار ببرند. تنها مرجع معتبر برای اینکه یک دکمه در یک صرافی مشخص چه میکند، مستندات خود همان صرافی است.
جمع‌بندی: کدام فیلد چه میکند
ستون آخرِ این جدول را بیشتر از بقیه نگاه کن. ستون «تضمین نیست» همان جایی است که انتظارهای غلط ساخته می‌شوند.
| می‌خواهی | سفارش | تضمین است | تضمین نیست | معمولاً میکر یا تیکر |
|---|---|---|---|---|
| همین حالا وارد شوم | مارکت | اجرا | قیمت | تیکر |
| فقط با قیمت خودم | لیمیت | قیمت | اجرا | میکر، مگر فوراً اجرا شود |
| اگر به فلان قیمت رسید خارج شوم | استاپلاس | فعالشدن | قیمت اجرا | تیکر |
| اگر رسید، ولی نه به هر قیمتی | استاپلیمیت | سقف یا کف قیمت | اجرا | بستگی دارد |
یک الگو در این جدول تکرار میشود: هیچ سطری هر دو ستون میانی را با هم پر نمی‌کند. هر سفارشی که قیمت را محکم میکند اجرا را شل میکند و برعکس. اگر جایی متنی دیدی که یک نوع سفارش را «امن‌ترین» معرفی می‌کرد، احتمالاً یکی از این دو ستون را ندیده گرفته است.
اشتباه‌های رایج
آنچه قفل میشود نقطه‌ی فعالشدن است. بعد از آن یک سفارش مارکت ساخته میشود و مستندات کراکن هشدار می‌دهد که در بازار پرنوسان و کم‌عمق، اجرا بهطور معناداری بدتر از قیمت استاپ محتمل است.
عددی که روی صفحه می‌بینی نتیجه‌ی آخرین معامله است. سفارش مارکتت از دفتر سفارشِ همین لحظه پر میشود، که می‌تواند تغییر کرده باشد.
اگر قیمت خرید لیمیت را بالای قیمت بازار بگذاری، سفارش در دفتر نمی‌نشیند و فوراً مثل مارکت اجرا میشود، آن هم با کارمزد تیکر. «لیمیت زدم» به‌تنهایی یعنی میکر نیست.
مستندات کراکن میگوید سفارش استاپ بهطور پیش‌فرض به پوزیشن گره نخورده. اگر معامله را از راه دیگری بستی و سفارش استاپ را لغو نکردی، ممکن است بعداً فعال شود و معاملهای ناخواسته بسازد.
نسخه‌ی بهتر نیست، انتخاب متفاوت است. قیمت را نگه می‌دارد ولی، به تصریح همان مستندات، اگر بازار سریع رد شود ممکن است اصلاً پر نشود و همچنان در معامله بمانی.
یک اسم مشترک لزوماً یک رفتار مشترک نیست، و بعضی گزینه‌ها فقط روی بعضی انواع سفارش فعال‌اند. مرجع، مستندات همان صرافی است نه فهرست ویژگی‌ها در یک مقاله.
سوال‌های پرتکرار
فرق سفارش مارکت و لیمیت در یک جمله چیست؟
مارکت اجرا را تضمین میکند و قیمت را نه؛ لیمیت قیمت را تضمین میکند و اجرا را نه. مستندات کراکن هر دو طرف این معامله را صریح گفته است: سفارش لیمیت تضمین میکند قیمتی بدتر از عدد تو نگیری، ولی تضمینی برای اجرای کامل یا حتی اجرای آن وجود ندارد.
چرا سفارش لیمیت من پر نشد در حالی که قیمت به عدد من رسید؟
رسیدن قیمت یعنی معاملهای در آن قیمت انجام شده، نه اینکه بهاندازهی همهی سفارشهای آن قیمت معامله شده. سفارش تو تنها سفارش در آن سطح نیست و ممکن است حجم معاملهشده کفاف همه را نداده باشد. حالت دیگر این است که سفارش نصفه پر شده و باقیاش هنوز باز است.
سفارش حد ضرر جلوی ضرر بیشتر را میگیرد؟
فعالشدنش تضمین است، قیمت اجرایش نه. وقتی به قیمت استاپ برسد یک سفارش مارکت ساخته میشود و مستندات کراکن میگوید در بازارهای پرنوسان با نقدشوندگی کم (که بازار رمزارز نمونهاش است) محتمل است اجرا بهطور معناداری بدتر از قیمت استاپ باشد. اینکه حد ضرر را کجا بگذاری، موضوع دیگری است و این صفحه دربارهاش حرفی نمیزند.
فرق استاپلاس و استاپلیمیت چیست؟
در استاپلاس با فعالشدن شرط یک سفارش مارکت ساخته میشود، در استاپلیمیت یک سفارش لیمیت. برای همین استاپلیمیت دو قیمت میخواهد: قیمت ماشه و قیمت لیمیت که سفارش با آن یا بهتر از آن پر میشود. عوضش این ریسک را دارد که اگر بازار سریع رد شود اصلاً پر نشود.
کدام نوع سفارش کارمزد کمتری دارد؟
به نوع سفارش بستگی ندارد، به رفتارش بستگی دارد. طبق تعریف کراکن، سفارشی که فوراً با سفارش موجود در دفتر جفت شود کارمزد تیکر میگیرد و سفارشی که نشود میکر. سفارش مارکت همیشه تیکر است، سفارش لیمیت می‌تواند هر کدام باشد، و سفارش استاپلاس چون بهصورت مارکت اجرا میشود تیکر است. عدد این دو کارمزد بین صرافی‌ها فرق میکند و در این صفحه نقل نشده.
سفارشی که نصفه پر شده چه میشود؟
بخش اجراشده معامله شده و باقیمانده بهصورت یک سفارش باز در دفتر میماند تا پر شود یا خودت لغوش کنی. این حالت عادی است و خطا محسوب نمیشود.
منابع
- Kraken Support — Market and Limit Orders تعریف سفارش مارکت و لیمیت، تضمین قیمت در برابر تضمین اجرا، قاعده‌ی سمت درست دفتر سفارش، لغو سفارش مارکت با محافظت قیمتی، و اینکه دفتر سفارش از سفارشهای لیمیت معامله‌گرها ساخته شده است
- Kraken Support — Stop Loss Orders اجرای استاپلاس بهصورت سفارش مارکت با کارمزد تیکر، احتمال اجرا با قیمت بدتر از قیمت استاپ در بازارهای پرنوسان و کم‌عمق، و مستقل‌بودن این سفارش از پوزیشن
- Kraken Support — Stop Loss Limit Orders دو قیمت لازم (ماشه و لیمیت)، معنای «این قیمت یا بهتر»، ریسک پر نشدن در حرکت سریع بازار، و لزوم لغو دستی
- Kraken Support — What are Maker and Taker fees? مرز میکر و تیکر بر اساس جفت‌شدن فوری با دفتر سفارش، تیکر بودن همهی سفارشهای مارکت و سفارشهای شرطی‌ای که مارکت اجرا می‌شوند، و امکان تیکر شدن سفارش لیمیت
سلب مسئولیت: این مطلب آموزشی است و توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری محسوب نمیشود. انتخاب نوع سفارش به وضعیت و هدف خودت بستگی دارد و این صفحه هیچ‌کدام را توصیه نمی‌کند؛ فقط توضیح می‌دهد هر کدام چه کاری انجام می‌دهند. معامله در بازار رمزارز ریسک از دست دادن سرمایه دارد و هیچ نوع سفارشی این ریسک را حذف نمی‌کند.